Forum Nerwy – niedokończone dzieło wyklętego cesarza

Forum Nerwy, w tle via Cavour

Forum Nerwy, w tle via Cavour

Forum to na ogół nie przyciąga szczególnej uwagi. Znajduje się u wylotu via Cavour. Ongiś stanowiło wciśnięty pomiędzy forum Augusta a kompleks świątyni Pokoju (Templum Pacis) pas zabudowań, będący uzupełnieniem rozciągających się tam forów. Od południa przylegało do niego Forum Romanum i forum Cezara.
Forum Nerwy, w tle via Cavour
Zachowana na forum Nerwy marmurowa płyta z wizerunkiem Minerwy
Rzymskie fora, zdj. Wikipedia, autor  3coma4
Dwie kolumny i płyta z wizerunkiem Minerwy, forum Nerwy
Forum Nerwy, pozostałości po okalających forum kolumnach
Forum to na ogół nie przyciąga szczególnej uwagi. Znajduje się u wylotu via Cavour. Ongiś stanowiło wciśnięty pomiędzy forum Augusta a kompleks świątyni Pokoju (Templum Pacis) pas zabudowań, będący uzupełnieniem rozciągających się tam forów. Od południa przylegało do niego Forum Romanum i forum Cezara.
      Forum Nerwy, w tle via Cavour

Samo forum było nadzwyczaj wąskie, mierzyło bowiem jedynie 45 metrów szerokości i 120 metrów długości. Tyle miejsca udało się wygospodarować cesarzowi Domicjanowi, aby stworzyć tu kompleks zabudowań. Początkowo jego nazwa brzmiała Forum Transitorium (czyli przechodnie), gdyż łączyło wszystkie istniejące już fora w jedną całość. Przedsięwzięcie nie zostało ukończone za życia cesarza. Miało być kolejnym dziełem upamiętniającym cesarza i dynastię Flawiuszów, którego ambicją było pozostawienie po sobie ładu w imperium, dobrych obyczajów i imponujących budowli. Po surowej karze, jaka spotkała go po śmierci, czyli wymazaniu jego imienia z przestrzeni publicznej (damnatio memoriae), również forum, którego był inicjatorem, zmieniło nazwę.

 

 

Prace dokończono w 97 roku, za czasów następcy Domicjana – cesarza Nerwy i od niego forum wzięło nazwę. Dziś ledwie można je dojrzeć, gdyż pokryła je szeroka arteria komunikacyjna (via dei Fori Imperiali). Ongiś jednak w górnej jego partii, w pobliżu dobrze zachowanego muru oddzielającego forum od Suburry, znajdowała się mała świątynia Minerwy, bogini sztuki i rzemiosła – jednej z najbardziej czczonych bogiń starożytnego Rzymu, tworzącej wraz z Jowiszem i Junoną tzw. Trójcę Kapitolińską.  Wąska przestrzeń, jaką pozostawiono budowniczym, nie dawała możliwości stworzenia okalającej forum kolumnady. Dlatego wzdłuż dłuższych boków wzniesiono portyki pozorne, kolumny ustawiono blisko ścian i zwieńczono belkowaniem. W wąskim boku od południa utworzono natomiast przejście prowadzące między Kurią a bazyliką Emilia na Forum Romanum.

 

Z forum Nerwy pozostała część podium świątyni Minerwy oraz resztki kolumnady – dwie korynckie kolumny podtrzymujące fryz z attyką i znajdująca się tuż za nimi ściana. Fryz dekorowały personifikacje cnót rzymskich kobiet, jak przystało na ideologię tradycjonalisty Domicjana, oraz sylwetka samej Minerwy (attyka). Całą resztę poddano rozbiórce. W XVII wieku ostatecznie ją zakończono. Papież Paweł V z rodu Borghese rozkazał wykorzystać materiał ze świątyni jako budulec monumentalnej fontanny (Fontana dell’Acqua Paola) znajdującej się na wzgórzu Janikulum (Gianicolo) oraz upamiętniającej jego rodzinę kaplicy pośmiertnej (Cappella Paolina) w bazylice Santa Maria Maggiore.