Budynek dworca usytuowany jest w dzielnicy Ostiense, tuż obok antycznej piramidy z I wieku p.n.e. (Piramida Cestiusza) i Porta San Paolo, jednej z późnorzymskich bram murów aureliańskich. To miejsce, w którym znajdują się także dziewiętnastowieczne zabudowania przemysłowe. Faszyzm uwielbiał takie zestawienia. Benito Mussolini świadomie wykorzystywał starożytne ruiny jako tło dla nowych budowli, aby pokazać, że jego reżim nie tylko kontynuuje rzymską tradycję, ale wręcz ją „przywraca”. Dworzec, ustawiony na osi via Ostiense — drogi prowadzącej niegdyś z Rzymu do portu w Ostii — miał stać się współczesną bramą do miasta, tak jak antyczna droga była bramą do imperium.

W tym kontekście monumentalna fasada dworca nabiera dodatkowego znaczenia. Jej ogromne płaszczyzny wykonane z trawertynu, kamienia użytego w Koloseum i forach cesarskich, miały natychmiast przywoływać skojarzenia z rzymską potęgą. Podróżny wychodzący z pociągu miał od razu znaleźć się w przestrzeni, która mówi: „Oto Rzym — wieczny, potężny, odrodzony”. A jeśli tym podróżnym był zagraniczny polityk, jak Adolf Hitler w 1938 roku, efekt miał być jeszcze silniejszy. Dworzec zbudowano bowiem właśnie po to, by przywitać Führera w sposób godny sojusznika nowego imperium.

Symbolika starożytnego Rzymu pojawia się też intensywnie w dekoracjach tego obiektu. Monumentalny relief przedstawiający Bellerofonta na Pegazie nie jest przypadkowym motywem mitologicznym. W faszystowskiej ikonografii bohater ujarzmiający potwora symbolizował triumf siły nad chaosem — dokładnie to, co reżim chciał sobie przypisać. Podobnie czarno‑białe mozaiki w wejściu, przedstawiające sceny z historii Rzymu, miały wprowadzać podróżnych w narrację głoszącą wielkość włoskiej cywilizacji. Wpisuje się w nią także Sala Presidenziale, będąca najbardziej luksusowym wnętrzem całego kompleksu. Zaprojektowana przez Roberto Narducciego jako Sala Królewska, miała stanowić oprawę uroczystych powitań znamienitych gości, a jej wystrój – marmury i czarno-białe mozaiki – odzwierciedlały estetykę monumentalnego reprezentacyjnego stylu lat trzydziestych. W sali zachowały się symboliczne elementy: marmurowa statua Dea Roma z puginałem, a także piętnastometrowy stół z litego drewna, podkreślający ceremonialny charakter wnętrza służącego powitaniom.

Również układ przestrzenny dworca odwołuje się do rzymskiej tradycji monumentalnych przestrzeni publicznych. Szerokie osie widokowe, duże hale, wyraźna symetria i proporcje przypominają rozwiązania stosowane w forach cesarskich. W starożytnym Rzymie architektura była narzędziem propagandy — miała pokazywać potęgę państwa i organizować życie społeczne. Faszyzm świadomie przejął tę ideę. Dworzec, choć pełni funkcję utylitarną, został zaprojektowany tak, aby narzucać porządek, kierować ruchem ludzi i budować atmosferę podporządkowania. To architektura, która nie tylko obsługuje podróżnych, lecz także wychowuje ich poprzez przestrzeń.

Warto zauważyć, że Roma Ostiense nie jest odizolowanym obiektem, lecz elementem większej strategii urbanistycznej. Położony między dzielnicami robotniczymi Testaccio i Garbatella, w pobliżu Tybru i starożytnych murów, dworzec miał stać się symbolem modernizacji południowej części miasta. Rząd Mussoliniego prowadził wówczas szeroko zakrojone prace urbanistyczne: odsłaniano antyczne ruiny, wytyczano monumentalne aleje, budowano nowe dzielnice, takie jak EUR.

Choć po wojnie usunięto nazwy i symbole bezpośrednio odnoszące się do reżimu, sama architektura – monumentalna, retoryczna, odwołująca się do mitologii i rzymskiej tradycji – pozostała czytelnym świadectwem epoki i nośnikiem ideologii, a przestrzeń miejska — sceną politycznego spektaklu.

https://www.fondazionefs.it/it/Sale-storiche/roma-ostiense.html