Najstarsza część założenia, wspomniana wieża, powstała około roku 1000 i stanowiła element systemu obronnego oraz symbol władzy rodu, z którego wywodzili się późniejsi Colonnowie. Jej znaczenie wzrosło szczególnie w okresie awiniońskiej niewoli papieży, kiedy Rzym utracił stabilność polityczną, a lokalne rody arystokratyczne przejęły kontrolę nad kluczowymi punktami miasta. W tym kontekście wieża stała się nie tylko siedzibą, lecz także narzędziem legitymizacji władzy. Dopiero jednak pontyfikat Oddone Colonny, który w 1417 roku zasiadł na tronie Piotrowym jako Marcin V, zapoczątkował przekształcanie budowli w rezydencję o charakterze reprezentacyjnym. Marcin V, dążąc do odbudowy prestiżu Rzymu po okresie rozłamu, inwestował w architekturę, sztukę i urbanistykę, a jego siedziba stała się jednym z pierwszych miejsc, w których ambicje te znalazły wyraz. W tym sensie Palazzo Colonna jest nie tylko rezydencją prywatną, lecz także świadectwem programu politycznego, który miał na celu przywrócenie Rzymowi roli centrum chrześcijaństwa.

W kolejnych stuleciach pałac rozrastał się poprzez stopniowe włączanie sąsiednich budynków i parceli, co doprowadziło do powstania rozległego kompleksu obejmującego cały kwartał ulic. Proces ten był typowy dla rzymskich rezydencji arystokratycznych, jednak w przypadku Palazzo Colonna osiągnął skalę wyjątkową. W XVII wieku, w okresie największej aktywności budowlanej, nadano mu strukturę realizującą barokowe zasady organizacji przestrzeni – z centralnym dziedzińcem otoczonym czterema skrzydłami, wyraźną hierarchią pomieszczeń, monumentalnymi amfiladami oraz połączeniami z ogrodami. Szczególnie interesującym elementem urbanistycznym są mostki przerzucone nad via della Pilotta, które łączą pałac z ogrodami na zboczu Kwirynału. Ich konstrukcja, powstająca etapami od XVII wieku, świadczy o dążeniu rodu do stworzenia rezydencji o charakterze niemal autonomicznym, w której przestrzeń prywatna i reprezentacyjna mogły funkcjonować niezależnie od miejskiego ruchu. Mostki te, widoczne z poziomu ulicy, stały się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów rzymskiego krajobrazu architektonicznego, a ich obecność wskazuje na ścisłe powiązanie pałacu z topografią Kwirynału, jednego z najważniejszych wzgórz Wiecznego Miasta.

Ogrody, rozciągające się na tarasach nad via della Pilotta, stanowiły integralną część rezydencji. Ich układ, podporządkowany zasadom barokowej kompozycji, łączył funkcje reprezentacyjne z rekreacyjnymi. Z tarasów rozciągał się widok na miasto, co miało znaczenie symboliczne: ogrody stawały się miejscem, z którego arystokracja mogła kontemplować przestrzeń Rzymu, a zarazem manifestować swoją w nim obecność. W barokowej kulturze ogrody pełniły rolę przedłużenia wnętrz pałacowych – były przestrzenią, w której natura została podporządkowana zasadom geometrii i reprezentacji, a ich układ odzwierciedlał hierarchię i porządek społeczny.

Wnętrza pałacu stanowią jeden z najpełniejszych przykładów rzymskiego baroku rezydencjonalnego, choć ich dekoracje powstawały na przestrzeni kilku stuleci i obok barokowych obejmują również elementy renesansowe, czego dowodem są choćby malowidła Pinturicchia. Najważniejszy program ikonograficzny, ukształtowany w XVII wieku, został powierzony artystom takim jak Antonio Tempesta, Crescenzio Onofri, Giacinto Gimignani czy Carlo Cesi, których monumentalne freski miały gloryfikować zasługi rodu Colonna. Przedstawiają sceny mitologiczne, alegoryczne i historyczne, które miały nie tylko zdobić, lecz także komunikować określone treści polityczne i genealogiczne. W dobie baroku tego typu dekoracje pełniły funkcję narracyjną — były formą „mówienia obrazem”, w którym historia rodu zostaje wpisana w uniwersalny porządek.

Najbardziej reprezentacyjną częścią kompleksu jest Galleria Colonna, której budowę rozpoczęto w 1654 roku z inicjatywy kardynała Girolamo I Colonny. Ukończona na początku XVIII wieku, stanowi przykład barokowej architektury ceremonialnej, w której przestrzeń podporządkowana jest idei triumfu i pamięci. Jej dekoracje – apoteozy Marcantonia II Colonny, sceny z bitwy pod Lepanto, alegorie zwycięstwa – tworzą spójny program propagandowy, mający na celu utrwalenie roli odegranej przez ród w historii Rzymu i chrześcijaństwa. Ikonografia galerii jest ściśle związana z jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach rodu: udziałem Marcantonia II Colonna we wspomnianej bitwie pod Lepanto w 1571 roku jako dowódcy skrzydła floty Świętej Ligi. Odniesione zwycięstwo, interpretowane w kulturze europejskiej jako triumf chrześcijaństwa nad Imperium Osmańskim, stało się fundamentem narracji o roli Colonnów jako obrońców wiary. Freski przedstawiające apoteozę Marcantonia II ukazują go w sposób zgodny z barokową konwencją heroizacji: jako postać wyniesioną ponad historię, wpisaną w porządek boski i polityczny. Alegorie zwycięstwa, personifikacje cnót oraz sceny bitewne tworzą program, który miał nie tylko upamiętniać wydarzenia, lecz także legitymizować pozycję rodu w strukturze społecznej i politycznej Rzymu. To tutaj przyjmowano gości, organizowano uroczystości i manifestowano potęgę Colonnów. Wmurowana w schody kula armatnia, która trafiła w pałac podczas bombardowania w 1849 roku, stanowi materialny ślad burzliwych dziejów miasta i jednocześnie symbol trwałości rezydencji w zmieniających się okolicznościach politycznych. Świadome zachowanie tejże kuli wpisuje się w barokową koncepcję historii jako ciągłości, w której przeszłość pozostaje widoczna i znacząca.

Kolekcja malarstwa zgromadzona w galerii, obejmująca dzieła Bronzina, Guido Reniego, Guercina, Annibale Carracciego czy Gasparda Dugheta, prezentowana jest zgodnie z historycznym modelem ekspozycji, w którym obrazy rozmieszczano od podłogi po sufit, tworząc jednolitą powierzchnię wizualną. Taki sposób aranżacji, charakterystyczny dla XVII wieku, podkreślał nie tyle indywidualną wartość dzieł, ile ich rolę w budowaniu całościowego efektu estetycznego i ideowego. Do wyjątkowych należy też Sala Pejzaży, w której pejzaże Dugheta zestawione zostały z wybitnymi przykładami rzemiosła artystycznego, jak monumentalna szafa z hebanu i kości słoniowej wykonana przez braci Steinhart. W ostatnich latach udostępniono również Salon della Cappella, gdzie prezentowane są gobeliny według projektu Artemisii Gentileschi, co stanowi cenny przykład obecności twórczości kobiecej w kolekcjach arystokratycznych.

Palazzo Colonna, mimo że pozostaje własnością prywatną, pełni dziś funkcję miejsca pamięci i przestrzeni muzealnej, zachowując jednocześnie charakter żywej rezydencji. Jego architektura i dekoracje stanowią wyjątkowy przykład ciągłości kulturowej, w której kolejne epoki nie tyle zastępowały poprzednie, ile nadpisywały się na nich, tworząc wielowarstwową strukturę znaczeń. Pałac pozostaje domem rodziny, a nie muzeum — jest udostępniany publiczności jedynie w bardzo ograniczonym zakresie, zwykle w małych grupach w piątki i soboty.

W Colonnach nadal widzi się reprezentantów tzw. czarnej arystokracji — rodów wiernych papiestwu, które zachowały swoje pozycje i majątki mimo zmian politycznych w XIX i XX wieku.