Baciccio (1639–1709) – twórca nieba i piekła na ziemi

Baciccio, dekoracja sklepienia kościoła Il Gesù

Baciccio, dekoracja sklepienia kościoła Il Gesù

Nazwisko tego malarza znają tylko nieliczni, a był on przecież jednym z najważniejszych twórców rzymskiego baroku. Jego doskonałe wręcz dzieło zobaczyć może każdy, kto przekroczy drzwi jezuickiego kościoła Il Gesù. Spoglądając w górę, zachwyci się tam wyjątkowym sklepieniem wypełnionym malowidłami, jakich mało. Artysta przebił jakby dla nas dach świątyni, ukazując wirujące, kłębiące się postacie – te odległe, ledwie widoczne, skupione wokół światła, i te bliższe – potępione, spadające w otchłań piekieł wprost na nas.

Baciccio, dekoracja sklepienia kościoła Il Gesù
Portret Baciccia, Accademia Nazionale di San Luca
Baccicio, portret Gian Lorenzo Berniniego, Galleria Nazionale d’Arte Antica - Palazzo Barberini (ok. 1665)
Baciccio, malowidła w pendentywach - Mądrość i Opatrzność, kościół Sant'Agnese in Agone
Baciccio, malowidło w pendentywach Sprawiedliwość i Pokój, kościół Sant'Agnese in Agone
Baciccio, malowidło alegoria (Męstwa i Miłosierdzia) w jednym  z żagielków kościoła Sant' Agnese in Agone
Baciccio, ewangeliści w pendentywach kopuły kościoła Il Gesù
Baciccio, malowidła w pendentywach - Czystość i Rozwaga (po lewej), Mądrość i Opatrzność (po prawej), kościół Sant'Agnese in Agone
Baciccio, dekoracja sklepienia kościoła Il Gesù
Baciccio, dekoracja sklepienia kościoła Il Gesù - Triumf Imienia Jezusa, fragment
Baciccio,  dekoracje kopuły kościoła Il Gesù
Baciccio, malowidło na stropie kościoła Santi Apostoli
Baciccio, Święta Rodzina, obraz w ołtarzu bocznym kościoła San Francesco a Ripa
Baccicio, Opłakiwanie Chrystusa, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Palazzo Barberini
Baccicio, portret papieża Klemensa IX, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Palazzo Barberini
Baciccio, Św. Ludwik Bertrand, kaplica Caffarelli w kościele Santa Maria sopra Minerva, Wikipedia, autor Sailko
Baccicio, Opoczynek w drodze do Egiptu, Galleria Nazionale d'Arte Antica, Palazzo Barberini
Baciccio, Chrzest pogańskiej królowej, obraz w bocznej kaplicy  kościoła Sant'Andrea al Quirinale
Baciccio, Śmierć Franciszka Ksawerego, obraz w bocznej kaplicy kościoła Sant'Andrea al Quirinale
Baciccio, Śmierć Franciszka Ksawerego, kościół Sant'Andrea al Quirinale
Baciccio, Madonna ze św. Rochem i św. Antonim, zakrystia kościoła San Rocco

Nazwisko tego malarza znają tylko nieliczni, a był on przecież jednym z najważniejszych twórców rzymskiego baroku. Jego doskonałe wręcz dzieło zobaczyć może każdy, kto przekroczy drzwi jezuickiego kościoła Il Gesù. Spoglądając w górę, zachwyci się tam wyjątkowym sklepieniem wypełnionym malowidłami, jakich mało. Artysta przebił jakby dla nas dach świątyni, ukazując wirujące, kłębiące się postacie – te odległe, ledwie widoczne, skupione wokół światła, i te bliższe – potępione, spadające w otchłań piekieł wprost na nas.

      Portret Baciccia, Accademia Nazionale
      di San Luca

Malowidło to, ukazujące Triumf Imienia Jezus, które do dziś jest uważane za jeden z najdoskonalszych przykładów późnobarokowego iluzjonizmu, przyniosło artyście sławę i uznanie w Rzymie. Było też jego najlepszym dziełem. Ale zanim Giovanni Battista Gaulli stał się sławny, jako osiemnastolatek przybył do miasta nad Tybrem, uciekając przed dżumą grasującą w jego rodzinnym mieście – Genui.  Ofiarą epidemii padli jednak jego rodzice. Być może stąd też jednym z pierwszych obrazów, jakie artysta namalował w nowej ojczyźnie, była Madonna – orędowniczka zmarłych na zarazę, dzieło, które do dziś znajduje się w rzymskim kościele św. Rocha – patrona chorych na dżumę i umierających. 

W Wiecznym Mieście szybko odkryto zarówno malarskie, jak i rysownicze zdolności Baciccia, bo tak go tu nazywano. Z czasem stał się on też cenionym portrecistą, a po śmierci wielkiego mistrza malarstwa iluzjonistycznego, jakim był Pietro da Cortona, najbardziej popularnym rzymskim malarzem.

Dzięki przyjaźni z Gian Lorenzo Berninim, którego udany portret namalował, otworzyły się przed Bacicciem salony rzymskiej arystokracji; dało mu się sportretować aż siedmiu kolejnych papieży (Aleksander VII, Klemens IX, Klemens X, Innocenty XI, Aleksander VIII, Innocenty XII, Klemens XI). Są to najdoskonalsze wizerunki tego typu – łączą delikatność z siłą wyrazu i dają wyraz własnego, pełnego gracji, ale też realizmu stylu, który malarz wypracował.

 

Najważniejsze dzieła w Rzymie:

  • Kościół San Rocco (zakrystia), obraz Madonna z Dzieciątkiem, św. Rochem i św. Antonim (1665)
  • Kościół Sant'Agnese in Agone, malowidła ścienne, przedstawienie cnót kardynalnych (1672)
  • Kościół Il Gesùfreski na sklepieniu i w kopule – Triumf Imienia Jezus (1685)
  • Kościół Santi Apostolifreski na sklepieniu Triumf zakonu franciszkanów (1707)
  • Kościół Francesco a Ripa  (kaplica bł. Ludwiki Albertoni), obraz Madonna z Dzieciątkiem i św.  Anną  (1675)
      Baciccio, malowidło na stropie kościoła
      Santi Apostoli

  • Kościół Sant'Andrea al Quirinale, obrazy: Śmierć św. Franciszka Ksawerego, Franciszek Ksawery chrzci pogańską królową, Kazanie św. Franciszka Ksawerego
  • Kościół Santa Maria sopra Minerva  – kaplica Altierich (obraz Gloria Trójcy Świętej), kaplica Caffarellich – obraz ukazujący św. Ludwika Bertranda 
  • Kościół Santa Margherita, obraz Niepokalane Poczęcie NMP ze św. Franciszkiem i św. Klarą (1680)
  • Kościół Santa Maria Maddalena, obraz Chrystus i Maria objawiający się św. Mikołajowi (1698)
  • Kościół San Nicolo da Tolentino, obraz św. Jan Chrzciciel na pustyni
  • Palazzo Chigi (Salon d’Oro), fresk Sen Endymiona

  Accademia di San Luca

  • Portret Klemensa XI
  • Madonna z Dzieciątkiem
  • Narodziny św. Jana Chrzciciela
    Galleria Nazionale d’Arte Antica – Palazzo Barberini 
  • Opłakiwanie Chrystusa (1667)
  • Odpoczynek w drodze do Egiptu